၁၉၉၄ - ခုႏွစ္တြင္ Amazon ကို တည္ေထာင္ၿပီး ေနာက္တြင္ ဂ်က္ဖ္ဘီဇို(စ္)သည္ လက္လီေရာင္းခ်နည္း (Retailing) ကို ေတာ္လွန္ေျပာင္းလဲခဲ့သည္။ ယခုအခါ သူသည္ ကြၽန္ေတာ္တို႔၏ စာဖက္ပံုကိုေျပာင္းလဲပစ္ရန္ လံု႕လျပဳေနသည္။ ယင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ Time မဂၢဇင္းမွ Dahiel Lyons ၏ ေတြ႕ဆံုေမးျမန္းမႈမ်ားကို တင္ျပလိုက္ပါ သည္။

LYONS: စီးပြားေရးကပ္သင့္ေနတဲ့ၾကားကပဲ Amazon ရဲ႕ အေျခအေနက အံ့ၾသဖြယ္ရာ ေကာင္းေနတယ္။ ခင္ဗ်ား ဘယ္လိုမ်ား စြမ္းေဆာင္လိုက္တာပဲ။

BEZOS: အေျခခံအခ်က္ေတြကို အေလးထားလိုက္တာ ပါ။ အႏုစိပ္ေရြးခ်ယ္တာ၊ ေစ်းႏႈန္းခ်ဳိသာတာ၊ စိတ္ ခ်ယံုၾကည့္အားထားရတာ၊ အဆင္ေျပတာ၊ အလ်င္အျမန္ ေပးပို႔ႏိုင္တာေတြ ျဖစ္ေအာင္ အေလးထားေဆာင္ရြက္လိုက္တာပဲ။ ၁၄ ႏွစ္တာ ကာလလံုးလံုး ဒီလို ေဇာင္းေပးေဆာင္ရြက္မႈနဲ႔ အက်ဳိးရလာဒ္ကို ရရွိတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ကြၽန္ ေတာ္တို႔ သံုးလပတ္အတြင္းမွာ အေျခအေန ေကာင္းတယ္ဆိုရင္ အဲဒါလြန္ခဲ့တဲ့ သံုးႏွစ္၊ ေလးႏွစ္၊ ငါးႏွစ္ေလာက္က လုပ္ခဲ့တဲ့အလုပ္ေတြရဲ႕ အက်ဳိးဆက္ပဲ။

          ဒါေပမယ့္ ေရရွည္ပ်ဳိးဖို႔လိုအပ္တဲ့ ဒုတိယနည္း လမ္းရွိတယ္။ အဲဒါက ကိုယ္ဘယ္ေလာက္ေတာ္ တယ္၊ တျခားဘာလုပ္ႏိုင္မလဲလို႔ စူးစမ္းတာထက္ ကိုယ့္စားသံုးသူေတြဟာ ဘယ္သူေတြလဲလို႔ ေမး တာပဲ။ သူတို႔ ဘာလိုလဲေပါ့။ အဲဒီေနာက္ လတ္တေလာတို႔မွာ အဲဒီကြၽမ္းက်င္မႈရွိသည္ျဖစ္ေစ၊ အဲဒီကြၽမ္းက်င္မႈရွိေအာင္ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ ဆည္းပူးရသည္ျဖစ္ေစ သူတို႔လိုခ်င္တာကို သူတို႔ ရေအာင္ခ်ေပးမယ္လို႔ ဆံုးျဖတ္ျခင္းပဲ။ Kindle က အဲဒါက သာဓကေကာင္းတစ္ခုပဲ။ ေစ်းကြက္ေပၚ ေရာက္ေနတာ ႏွစ္ႏွစ္ရွိၿပီ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါမတိုင္ ခင္ သံုးႏွစ္ကတည္းက အဲဒါကို ျပင္းျပင္းထန္ထန္ လုပ္ခဲ့တာ။ အဲဒီသံုးႏွစ္မတိုင္ခင္ တစ္ႏွစ္ေလာက္ က အဲဒီအေၾကာင္းပဲေျပာခဲ့တယ္။ အဲဒီကိရိယာ ကို တည္ေဆာက္ဖို႔လိုအပ္တဲ့ Hardware အင္ဂ်င္ နီယာအဖြဲ႕ကို ဖြဲ႕စည္းဖို႔ လူေတြငွားခဲ့ရတယ္။ ကြၽမ္းက်င္မႈအသစ္ေတြ ရယူခဲ့ရတယ္။

LYONS : Kindle ရဲ႕ေအာင္ျမင္မႈကို ခင္ဗ်ား အံ့ၾသမိ သလား။

BEZOS : အံ့အားသင့္မိပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ႏွစ္ေလာက္ ကဆို အခုထိျဖစ္သမွ်ကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ တစ္ ေယာက္မွ မေမွ်ာ္လင့္မိခဲ့ဘူး။ အဲဒါ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ရဲ႕ နံပါတ္တစ္အေရာင္းရဆံုးပစၥည္း ျဖစ္ေနတယ္။ စာအုပ္ေတြအတြက္ Kindle မူ စာစဥ္ ရွိတယ္။ စာအုပ္အေရာင္း ၄၃ ရာခိုင္ႏႈန္းက Kindle စာအုပ္ ေတြ ျဖစ္တယ္။ ေမလမွာ ၃၅ ရာခိုင္ႏႈန္း တိုး တက္ခဲ့တယ္။ ဒါက ကြၽန္ေတာ္တို႔အတြက္ လုပ္ငန္းသက္သက္ မဟုတ္ဖူး။ ဒါက သာသနာျပဳ ဇြဲလံု႔လမ်ဳိးနဲ႔ လုပ္ရတာ။ Kindle က ကြၽန္ေတာ္တို႔ ထက္ ႀကီးတယ္လို႔ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ထင္တယ္။

LYONS: အေမဇုန္က လက္လီအေရာင္းသမား အျဖစ္ တာထြက္ခဲ့တာေနာ္။ ခုေတာ့ ကြန္ပ်ဴတာ၀န္ ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းေတြပါ ေရာင္းခ်ေနၿပီး Kindle နဲ႔ အတူ စားသံုးသူ အီလက္ထေရာနစ္လုပ္ငန္း ထဲ ေရာက္ေနၿပီ။ မ်က္ေမွာက္ကာလ Amazon ကို ခင္ဗ်ားဘယ္လိုျမင္သလဲ။

BEZOS: ကြၽန္ေတာ္တို႔က ေဖာက္သည္နဲ႔အစျပဳၿပီးေနာက္  ျပန္ေဆာင္ရြက္လာခဲ့တာ။ စားသံုးသူကို ၀န္ ေဆာင္မႈေပးႏိုင္ဖို႔ လိုအပ္သမွ်နည္းပညာကို ကြၽန္ေတာ္ တို႔ တည္ေဆာက္တယ္။ လိုအပ္သမွ် ကြၽမ္းက်င္ မႈကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ေလ့လာတယ္။ ဒုတိယတစ္ ခ်က္ကေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔က တီထြင္သူေတြ ေလ။ အဲဒါေၾကာင့္ ``တို႔လည္းပဲ´´ ဆိုတဲ့ က႑ေတြ ကို ကြၽန္ေတာ္တို႔အာ႐ုံစိုက္ေလ့ မရွိတာကိုေတြ႕ မယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က မစူးစမ္းရေသးတဲ့လမ္း အေၾကာင္းေတြကို ဆင္းရတာႀကိဳက္တယ္။ လမ္း ဆံုးမွာ ဘာရွိမလဲလို႔ၾကည့္ရတာကို ႀကိဳက္တယ္။ ေနာက္တတိယတစ္ခ်က္ကေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ေရရွည္အျမင္ေမြးဖို႔ ၀န္မေလးဘူး။ အဲဒါကေတာ့ အရွားပါးဆံုးလကၡဏာတစ္ရပ္လို႔ ကြၽန္ေတာ္ ထင္တယ္။

LYONS: စားသံုးသူဆီကေန ေနာက္ျပန္အလုပ္လုပ္တဲ့ သာဓကတစ္ခုျဖစ္တဲ့ပံုစံကို ရွင္းျပႏိုင္မလား။

BEZOS: ကုမၸဏီေတြက သူတို႔ လုပ္ကိုင္ေနတဲ့အလုပ္ ခ်ဲ႕ထြင္ႏိုင္တဲ့ နည္း လမ္း ရွိတယ္။ တစ္ခု ကေတာ့ သူတို႔ ကြၽမ္းက်င္မႈ ထက္ ျမက္မႈကိုစစ္တမ္း ျပဳၿပီး ``ေကာင္းၿပီး၊ ဒီကြၽမ္းက်င္မႈမ်ဳိးနဲ႔ တို႔တျခားဘာလုပ္လို႔ရမလဲလို႔´´ ဆန္းစစ္ႏိုင္တယ္။ အဲဒါကေတာ့ ကုမၸဏီတုိင္း အသံုးခ်သင့္တဲ့ အလြန္ အသံုး၀င္တဲ့ နည္းစနစ္ပဲ။ What's onsthis one?.

LYONS: ``လူေတြက စာမဖတ္ၾကေတာ့လို႔´´ Kindle ေအာင္ျမင္မွာ မဟုတ္ဘူးလို႔ စတီးဗ္ေဂ်ာ့စ္ (Steve Jobs) တစ္ခါက ေဟာကိန္းထုတ္ခဲ့တယ္ မဟုတ္လား။

BEZOS: အင္း။ စာဖတ္တာက တစိုက္မတ္တပ္ကိရိယာနဲ႔ ထိုက္တန္တယ္လို႔ ကြၽန္ေတာ္ထင္တယ္။ ဒါအင္ မတန္ အေရးႀကီးတဲ့အခ်က္ပဲ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ လူသားေတြဟာ ကိုယ့္ကိရိယာေတြနဲ႔အတူ တြဲ ဖက္ဖြံ႕ၿဖိဳးၾကတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ကိရိယာကို ေျပာင္းလဲတယ္။ ကိရိယာက ကြၽန္ေတာ္တို႔ကို ေျပာင္းလဲတယ္။ အဲဒါနဲ႔ သံသရာလည္ေရာ။ လြန္ ခဲ့တဲ့ အႏွစ္ႏွစ္ဆယ္ကာလတေလွ်ာက္ network ကြန္ရက္က smart ဖုန္းေတြ၊ Black Berrys ေတြ၊ အင္တာနက္နဲ႔ခ်ိတ္ဆက္တဲ့ desktop ပီစီေတြက ကြၽန္ေတာ္တို႔ယဥ္ေက်းမႈ အသိုက္အၿမံဳကို တို ေတာင္းတဲ့ပံုစံ စာဖက္နည္းဖက္ကို ေရႊ႕ေျပာင္း ေပးေနတယ္။ ကြၽန္ေတာ့္ Black Berry ကို ကြၽန္ ေတာ္ႀကိဳက္တယ္။ e-mail ေတြဖက္ဖုိ႔သိပ္ေကာင္း တယ္။ ကြၽန္ေတာ့္ desktop ကြန္ပ်ဴတာနဲ႔လည္း အတူတူပဲ။ Blog ကေန ေဆာင္းပါးတုိေတြဖတ္ရ တာကို ကြၽန္ေတာ္သိပ္ေပ်ာ္တာ။ ဒါေပမယ့္ စာမ်က္ႏွာ ၃၀၀ ေလာက္ရွိတဲ့စာအုပ္ကို ကြၽန္ ေတာ့္ကြန္ပ်ဴတာေပၚမွာ မဖတ္ခ်င္ဘူး။ အဲဒီေတာ့ Kindle လုပ္ေနတာက အဆင္ေျပေျပႀကိဳးမဲ့ဆက္ သြယ္ႏိုင္မႈကို ပုံစံရွည္အေနနဲ႔ ျပန္ခံစားႏိုင္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ေပးေနတာပဲ။

LYONS: ႏိုဘယ္၀တၳဳေတြေကာ တစ္ဖန္ဆန္းသစ္တဲ့ အပိုင္းကို ေရာက္မလား။

BEZOS: Novel ၀တၳဳေတြျပန္လည္ဆန္းသစ္တဲ့ က႑ ေရာက္လာမယ္လို႔ မထင္ဘူး။ ခင္ဗ်ား ေဆးက်မ္း ေတြ၊ ဘာေတြဖတ္ဖို႔ စဥ္းစားရင္ေတာ့ ...။ ဟုတ္ပါ့။ ဆန္းသစ္ဖို႔ အခ်ိန္တန္ၿပီလို႔ ကြၽန္ေတာ္ ထင္ပါတယ္။ ႏွလံုးခုန္တာကို သက္၀င္ပံုတူလုပ္ လို႔ရတယ္။ ဒါေပမယ့္ လံုးခ်င္း၀တၳဳကေတာ့ လက္ရွိပုံစံမွာ ျဖစ္ထြန္းမယ္လို႔ ကြၽန္ေတာ္ထင္ တယ္။ တင္ျပပံုအသစ္အဆန္းတီထြင္ျဖစ္မွာ မဟုတ္ဖူးလို႔ေတာ့ မဆိုလိုပါဘူး။

LYONS: စာရြက္ေပၚ မွင္တင္တဲ့စာအုပ္တေျဖးေျဖးတိမ္ ေကာပေပ်ာက္သြားမယ္လို႔ ထင္ပါသလား။

BEZOS: ထင္ပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ၾကာမွာေတာ့ မသိ ဘူး။ ကြၽန္ေတာ္တို႕က ဇာတ္လမ္းေတြကို ဇာတ္ ဟန္နဲ႔ျပန္ေျပာျပတာေတြကို ႀကိဳက္ပါတယ္။ စာေရးဆရာရဲ႕ ေလာကထဲမွာ နစ္ျမႇဳပ္ရတာႀကိဳက္ ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ႐ုပ္ကိုယ္တည္ရွိတဲ့စာအုပ္ရဲ႕ သက္တမ္းက ႏွစ္ေပါင္း ၅၀၀ ရွိၿပီ။ စာအုပ္ဟာ အေအာင္ျမင္ဆံုးနည္းပညာျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ပါ လိမ့္မယ္။ ဂူတန္ဘတ္ (Gutenbery) သာ ဒီေန႔ အသက္ရွင္ေနရင္ ႐ုပ္ကိုယ္တည္စာအုပ္ကို မွတ္မိ ၿပီး ဘယ္လို႐ုိက္ရမယ္ဆိုတာ တန္းသိမယ္။ မွတ္ သားေလာက္တဲ့ အခ်က္က ဒီေလာက္ရွည္ၾကာတဲ့ စာအုပ္ ခိုင္မာလာတဲ့ကိစၥပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္ နည္းပညာစာအုပ္လိုထယ္၀ါလွတဲ့ နည္းပညာ ေတာင္ ထာ၀ရမတည္တန္႔ႏုိင္ဘူး။

Ref :

Teff Bezos internewed by Daniel Lyous,

Time Magazine